ฌาปนกิจ คืออะไร ขั้นตอนงานฌาปนกิจที่ควรรู้

ฌาปนกิจ คือพิธีเผาศพตามประเพณีไทย หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า "งานเผา" ซึ่งเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการบำเพ็ญกุศลให้ผู้ล่วงลับ หลังจากสวดพระอภิธรรมครบตามกำหนดแล้ว หลายคนพิมพ์ค้นหาคำว่า "ฌาปนกิจ คือ" เพราะไม่แน่ใจว่าต่างจากงานสวดอย่างไร และต้องเตรียมตัวไปงานฌาปนกิจแบบไหน บทความนี้อธิบายความหมาย ขั้นตอนในวันเผา สิ่งที่เจ้าภาพต้องเตรียม และมารยาทของแขกอย่างละเอียด

ฌาปนกิจ คืออะไร

ฌาปนกิจ (อ่านว่า ชา-ปะ-นะ-กิด) คือการเผาศพเพื่อให้ร่างกลับคืนสู่ธาตุดิน น้ำ ลม ไฟ ตามคติทางพุทธศาสนา ถือเป็นการส่งผู้เสียชีวิตครั้งสุดท้ายและเป็นวันที่ญาติมิตรมาร่วมไว้อาลัยพร้อมกันมากที่สุด คำนี้มาจากคำบาลี "ฌาปน" ที่แปลว่าการเผา รวมกับ "กิจ" ที่แปลว่าการงานหรือพิธี

ในภาษาพูดทั่วไปมักเรียกวันนี้ว่า "วันเผา" หรือ "วันฌาปนกิจ" จัดขึ้นที่เมรุของวัด โดยส่วนใหญ่เป็นช่วงบ่าย เริ่มพิธีราว 16.00 ถึง 17.00 น. เพื่อให้แขกที่ทำงานมาร่วมได้หลังเลิกงาน

งานฌาปนกิจต่างจากงานสวดอย่างไร

งานสวดพระอภิธรรมกับงานฌาปนกิจเป็นคนละช่วงของงานศพเดียวกัน งานสวดคือการบำเพ็ญกุศลตอนค่ำหลายคืนก่อนเผา ส่วนฌาปนกิจคือวันเผาจริงซึ่งมีเพียงวันเดียวและเป็นวันสุดท้าย เข้าใจง่าย ๆ คือสวดก่อน เผาทีหลัง

รายละเอียดของงานสวดอ่านเพิ่มได้ในบทความ สวดพระอภิธรรมกี่วัน ซึ่งอธิบายกำหนดการแต่ละคืนไว้ครบถ้วน

ขั้นตอนในวันฌาปนกิจมีอะไรบ้าง

วันฌาปนกิจเริ่มด้วยการตั้งศพบำเพ็ญกุศลตอนกลางวัน ถวายภัตตาหารเพลแด่พระสงฆ์ จากนั้นช่วงบ่ายมีการเทศน์หรือสวดมาติกา บังสุกุล แล้วเคลื่อนหีบศพเวียนเมรุ 3 รอบ ก่อนเชิญขึ้นตั้งบนเมรุ ต่อด้วยพิธีวางดอกไม้จันทน์และประชุมเพลิงเป็นลำดับสุดท้าย

• ช่วงเช้า-เพล — ทำบุญเลี้ยงพระ ถวายภัตตาหาร
• บ่าย — เทศน์ บังสุกุล ทอดผ้าไตร
• เวียนเมรุ — ญาติเชิญหีบศพเวียนซ้าย 3 รอบ
• วางดอกไม้จันทน์ — แขกขึ้นเมรุวางดอกไม้จันทน์ทีละคน
• ประชุมเพลิง — ประธานและญาติวางเพลิงเป็นการส่งครั้งสุดท้าย

ดอกไม้จันทน์และการวางเพลิงคืออะไร

ก่อนประชุมเพลิง แขกทุกคนจะได้รับดอกไม้จันทน์คนละดอกเพื่อขึ้นไปวางบนเชิงตะกอนหน้าเมรุ ถือเป็นสัญลักษณ์ของการวางเพลิงร่วมกันอย่างสุภาพ โดยไม่ได้จุดไฟจริงทุกคน ธรรมเนียมนี้เปิดโอกาสให้ทุกคนได้ร่วมส่งผู้เสียชีวิตเป็นครั้งสุดท้ายพร้อมกัน

ดอกไม้ที่ประดับหน้าเมรุและซุ้มด้านหน้ามีบทบาทสำคัญต่อความสง่างามของพิธี หากครอบครัวต้องการจัดดอกไม้เมรุหรือดอกไม้หน้าศพให้เรียบร้อยสมเกียรติ สามารถสั่งจัดล่วงหน้ากับร้านดอกไม้ที่รับส่งถึงวัดได้ ส่วนความหมายและที่มาของดอกไม้จันทน์ เราอธิบายไว้ในบทความ ดอกไม้จันทน์ คืออะไร

เจ้าภาพต้องเตรียมอะไรสำหรับงานฌาปนกิจ

ฝั่งเจ้าภาพมีรายละเอียดต้องจัดการมากในวันเผา ตั้งแต่ประสานวัดเรื่องเมรุและเวลา นิมนต์พระเทศน์ เตรียมผ้าไตรบังสุกุล ของชำร่วย หนังสืออนุสรณ์ ไปจนถึงดอกไม้ประดับและอาหารรับรองแขก การจดรายการล่วงหน้าช่วยให้วันจริงไม่ตกหล่น

• ประสานวัดเรื่องเมรุและเวลา
• นิมนต์พระเทศน์และสวด
• ผ้าไตรและผ้าบังสุกุล
• ดอกไม้จันทน์สำหรับแขก
• ดอกไม้ประดับหน้าเมรุ
• ของชำร่วยและหนังสืออนุสรณ์
• อาหารว่างและน้ำดื่ม
• ป้ายบอกทางและที่จอดรถ

มารยาทการไปงานฌาปนกิจ

แขกควรแต่งกายไว้ทุกข์โทนดำสุภาพ ไปถึงก่อนเวลาเผาเล็กน้อยเพื่อร่วมพิธีเวียนเมรุและวางดอกไม้จันทน์ เมื่อได้รับดอกไม้จันทน์ให้เข้าแถวขึ้นเมรุอย่างเป็นระเบียบ วางดอกไม้แล้วยกมือไหว้ครั้งสุดท้าย ระหว่างพิธีควรสำรวมกิริยา งดถ่ายรูปเมรุหรือหีบศพ และปิดเสียงโทรศัพท์

หากมาในนามองค์กรหรือส่งพวงหรีดไว้อาลัย ควรจัดส่งให้ถึงตั้งแต่คืนสวดหรือเช้าวันเผา เพื่อให้ตั้งแสดงได้ทันพิธี ดูพวงหรีดส่งด่วนทั่วกรุงเทพฯ ที่จัดส่งถึงวัดตรงเวลาได้ที่หน้าแรกของเรา

คำถามที่พบบ่อย