ดอกไม้จันทน์ คืออะไร ความหมายและการใช้ในงานฌาปนกิจ

ดอกไม้จันทน์ คือดอกไม้ประดิษฐ์ที่ทำจากไม้จันทน์หรือวัสดุเลียนแบบ ใช้สำหรับวางบนเชิงตะกอนหน้าเมรุในพิธีฌาปนกิจ แทนการจุดไฟเผาจริงของแขกทุกคน หลายคนค้นหาว่า "ดอกไม้จันทน์ คือ" หรือ "ดอกไม้จันทน์ ความหมาย" เพราะเห็นในงานเผาแต่ไม่ทราบที่มา บทความนี้อธิบายความหมาย ชนิด ลักษณะ ธรรมเนียมการวาง และคำเรียกที่ถูกต้องของดอกไม้จันทน์อย่างครบถ้วน

ดอกไม้จันทน์ คืออะไร

ดอกไม้จันทน์คือดอกไม้จำลองที่ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อใช้ในพิธีวางเพลิงศพโดยเฉพาะ เดิมทำจากไม้จันทน์หอมซึ่งเป็นไม้มงคลที่ให้กลิ่นหอมเมื่อถูกความร้อน ปัจจุบันนิยมทำจากไม้เนื้ออ่อนย้อมสีหรือกระดาษขึ้นรูปให้เหมือนดอกไม้จริง แขกที่มาร่วมงานฌาปนกิจจะได้รับดอกไม้จันทน์คนละดอกเพื่อขึ้นไปวางหน้าหีบศพ เป็นสัญลักษณ์ว่าได้ร่วมส่งผู้ล่วงลับด้วยกัน

ธรรมเนียมนี้เกิดขึ้นเพราะการให้แขกทุกคนจุดไฟจริงเป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติ การวางดอกไม้จันทน์บนเชิงตะกอนจึงเป็นการแสดงเจตนาร่วมวางเพลิงอย่างสุภาพและเป็นระเบียบ

ดอกไม้จันทน์ ความหมายและที่มา

ความหมายของดอกไม้จันทน์อยู่ที่การเป็นตัวแทนของการส่งผู้เสียชีวิตสู่สุคติด้วยของหอมและของสะอาด ไม้จันทน์เป็นไม้ที่คนไทยถือว่าสูงค่าและใช้ในพระราชพิธีมาแต่โบราณ กลิ่นหอมของจันทน์เชื่อว่าช่วยชำระและเป็นสิริมงคลแก่ผู้วายชนม์ การใช้ไม้จันทน์ในงานเผาจึงสื่อถึงความเคารพและการให้เกียรติครั้งสุดท้าย

ในราชสำนัก ดอกไม้จันทน์มีการประดิษฐ์อย่างวิจิตรหลายแบบ เช่น ดอกชบาทิพย์ ดอกกुหลาบจันทน์ ส่วนงานทั่วไปจะใช้แบบเรียบง่าย ทั้งหมดมีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือให้แขกได้ร่วมวางเพลิงด้วยดอกไม้ที่เป็นมงคล

ดอกไม้จันทน์ทำจากอะไร มีกี่แบบ

ดอกไม้จันทน์ที่พบในงานฌาปนกิจแบ่งได้เป็นไม้จันทน์แท้ ไม้เนื้ออ่อนย้อมสี และแบบกระดาษ แต่ละแบบต่างกันที่วัสดุ ราคา และโอกาสการใช้ ดังตารางด้านล่าง

ดอกไม้จันทน์มักจัดเป็นชุด มี "ช่อประธาน" ขนาดใหญ่สำหรับประธานในพิธีวางเป็นคนแรก และดอกเล็กสำหรับแขกทั่วไป เจ้าภาพสั่งทำล่วงหน้าตามจำนวนแขกที่คาดว่าจะมาร่วม

ดอกไม้จันทน์ ลักษณนามใช้คำว่าอะไร

ลักษณนามที่ถูกต้องของดอกไม้จันทน์คือ "ดอก" เช่นเดียวกับดอกไม้ทั่วไป เช่น ดอกไม้จันทน์ 1 ดอก หรือ ดอกไม้จันทน์ 100 ดอก เมื่อรวมเป็นช่อใช้คำว่า "ช่อ" ส่วนเวลาสั่งทำเป็นชุดใหญ่อาจนับเป็น "ชุด" คำถามเรื่องลักษณนามพบบ่อยเพราะหลายคนไม่แน่ใจว่าจะใช้ ดอก อัน หรือ ช่อ

สรุปง่าย ๆ คือ นับเดี่ยวใช้ "ดอก" มัดรวมใช้ "ช่อ" และสั่งเป็นเซ็ตพร้อมช่อประธานใช้ "ชุด" การใช้คำให้ถูกต้องช่วยให้การสั่งกับร้านและการเขียนกำหนดการงานชัดเจนขึ้น

ธรรมเนียมการวางดอกไม้จันทน์

เมื่อถึงช่วงประชุมเพลิง เจ้าหน้าที่จะเชิญประธานขึ้นวางช่อประธานก่อน จากนั้นแขกเข้าแถวขึ้นเมรุทีละคนเพื่อวางดอกไม้จันทน์บนเชิงตะกอน ยกมือไหว้เป็นการเคารพครั้งสุดท้าย แล้วลงจากเมรุอีกทาง ควรทำด้วยความสำรวมและไม่ชักช้าเพื่อให้แขกท่านอื่นได้ขึ้นวางต่อ

• รับดอกไม้จันทน์จากเจ้าหน้าที่หรือญาติ
• เข้าแถวขึ้นเมรุอย่างเป็นระเบียบ
• วางดอกไม้บนเชิงตะกอนหน้าหีบศพ
• ยกมือไหว้ครั้งสุดท้ายแล้วลงจากเมรุ

ดอกไม้จันทน์กับดอกไม้ประดับเมรุต่างกันอย่างไร

หลายคนสับสนระหว่างดอกไม้จันทน์กับดอกไม้ที่ประดับหน้าเมรุ ทั้งสองอย่างต่างกันชัดเจน ดอกไม้จันทน์เป็นดอกประดิษฐ์ขนาดเล็กที่แขกใช้วางเพื่อร่วมวางเพลิง ส่วนดอกไม้เมรุคือดอกไม้สดที่จัดประดับซุ้มและฐานเมรุให้สวยงามสมเกียรติตลอดพิธี

ในงานเดียวกันจึงมักมีทั้งสองอย่าง เจ้าภาพเตรียมดอกไม้จันทน์สำหรับแขก และสั่งจัดดอกไม้หน้าศพกับดอกไม้ประดับเมรุจากร้านดอกไม้ หากต้องการให้ภาพรวมของงานเรียบร้อยกลมกลืน แนะนำสั่งดอกไม้สดประดับจากร้านที่รับจัดส่งถึงวัดในกรุงเทพฯ พร้อมส่งพวงหรีดไว้อาลัยในคราวเดียว

คำถามที่พบบ่อย